.png)
Projecten
Deze pagina biedt een overzicht van al onze (gefinancierde) onderzoeksprojecten naar de invloed en bestrijding van misinformatie en desinformatie op sociale media.
Waarom desinformatie blijft hangen: Onderliggende mechanismes en effectieve interventies
Waarom blijft desinformatie invloed houden, zelfs nadat deze is gecorrigeerd? In dit project onderzoeken we (onder leiding van dr. Ivar Vermeulen en dr. Ellen Droog) deze vraag. Bestaande interventies, zoals fact-checks en waarschuwingen, zorgen er vaak voor dat mensen minder in een specifieke claim geloven, maar hebben minder effect op bredere gevolgen zoals negatieve attitudes en wantrouwen in instituties. In dit project kijken we daarom niet alleen naar de reactie van mensen op de misinformatie zelf, maar staan vooral de conclusies die zij trekken uit de misinformatie centraal. Die conclusies blijken namelijk moeilijker te corrigeren. Door inzichten uit de (media)psychologie te gebruiken, ontwikkelen en testen we nieuwe interventies die beter inspelen op deze onderliggende processen. Het project wordt gefinancierd door NWO (Open Competitie M). Meer informatie: https://www.nwo.nl/nieuws/van-desinformatie-tot-geheugensporen-veel-variatie-in-59-nieuwe-onderzoeken
"Dit is wat jouw dokter jou niet vertelt”: Gezondheidsmisinformatie op sociale media
Gezondheidsmisinformatie op sociale media kan grote gevolgen hebben voor hoe mensen denken over gezondheid en welke keuzes zij maken. Op platforms zoals TikTok en Instagram verspreiden persoonlijke verhalen (onder andere van influencers) zich snel, bijvoorbeeld over anticonceptie, supplementen, of twijfels over kraanwater en medische behandelingen. In dit project, onder leiding van dr. Ellen Droog, onderzoeken we waarom dit soort informatie zo overtuigend is en hoe we de impact ervan kunnen verminderen. Het onderzoek richt zich op zowel de inhoud als de werking van gezondheidsmisinformatie: welke overtuigingstechnieken worden gebruikt, welke onderliggende narratieven een rol spelen (zoals wantrouwen in de wetenschap of het ideaal van ‘natuurlijke’ oplossingen), en hoe deze boodschappen inspelen op emoties zoals angst en hoop. Daarnaast brengen we in kaart hoe gezondheidsmisinformatie overtuigingen en gedrag beïnvloedt, en ontwikkelen en testen we interventies die hier effectief op inspelen. Daarbij werken we samen met maatschappelijke partners om strategieën, zoals fact-checking en andere vormen van communicatie, direct in de praktijk te evalueren. Het project heeft als doel om bij te dragen aan een beter geïnformeerde samenleving en het versterken van vertrouwen in betrouwbare informatie en instituties. Het onderzoek wordt gefinancierd via een Starter Grant van de Nederlandse overheid: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/wetenschap/starters--en-stimuleringsbeurzen-voor-onderzoekers
Echt Nep: Hoe immersieve desinformatie beïnvloedt wat mensen geloven
In dit project , onder leiding van prof. Tilo Hartmann, wordt onderzocht hoe nieuwe vormen van desinformatie onze overtuigingen beïnvloeden. Waar veel onderzoek zich richt op tekst en berichten, kijkt dit project juist naar immersieve vormen zoals deepfakes en misleidende 3D-video’s in virtual reality. Dit soort content voelt vaak levensecht en kan daardoor een sterke impact hebben op wat mensen denken en geloven. In vier studies wordt onderzocht hoe deze ervaringen werken, hoe ze ons denken beïnvloeden en wat we kunnen doen om mensen beter te beschermen tegen deze vorm van misleiding. Het project wordt gefinancierd door NWO (Open Competitie M). Meer informatie: https://www.nwo.nl/nieuws/van-desinformatie-tot-geheugensporen-veel-variatie-in-59-nieuwe-onderzoeken
Nieuwswijsheid voor iedereen
Het project 'Nieuwswijsheid voor iedereen' richt zich op het beter begrijpen en meten van nieuwswijsheid in Nederland, met speciale aandacht voor mensen met een lagere functionele geletterdheid. Misinformatie vormt een bedreiging voor democratische processen en vraagt om burgers die informatie kritisch kunnen beoordelen. Bestaande meetinstrumenten voor nieuwswijsheid zijn echter vaak gebaseerd op een Amerikaanse context, maken gebruik van zelfrapportage, of meten eerder nieuwscynisme dan daadwerkelijke vaardigheden. Daarnaast zijn deze instrumenten vaak te complex voor een grote groep: meer dan 2,5 miljoen Nederlanders hebben moeite met lezen, schrijven en rekenen. Binnen dit project ontwikkelen we daarom een nieuwe, meer valide en toegankelijke schaal voor het meten van nieuwswijsheid bij het algemene publiek (gefinancierd door Netwerk Mediawijsheid: https://netwerkmediawijsheid.nl/stimuleringsregeling-2024-weerbaarheid-tegen-desinformatie/). Tegelijkertijd onderzoeken we ook hoe deze schaal kan worden aangepast voor mensen met een lagere functionele geletterdheid, zodat ook hun nieuwswijsheid beter in kaart kan worden gebracht en interventies effectiever kunnen worden ontwikkeld. Dit onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door het Netwerk Instituut van de Vrije Universiteit Amsterdam: https://networkinstitute.org/project_categories/academy-projects-2025/
Media Logica
Media Logica is een project gericht op het vergroten van mediageletterdheid onder middelbare scholieren in Nederland. In een snel veranderend medialandschap, waarin (sociale) media een steeds grotere rol spelen, leren leerlingen kritisch kijken naar informatie en de invloed van media op meningen en gedrag. We bieden interactieve lessen aan over onderwerpen zoals nepnieuws, polarisatie, virtual reality, en sociale media en zelfbeeld. De lessen zijn ontwikkeld binnen onze vakgroep en worden gegeven door enthousiaste studenten communicatiewetenschap. Dankzij recente financiering vanuit Netwerk Mediawijsheid (https://netwerkmediawijsheid.nl/winnaars-stimuleringsregeling-2025-mediawijze-inzet-van-ai/) werken we momenteel ook aan de ontwikkeling van een nieuwe les over AI. De lessen zijn geschikt voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs, zijn gratis en bieden leerlingen een leerzaam en toegankelijk inkijkje in de academische wereld. Meer informatie: https://dmb-lab.nl/?page_id=295
Bevooroordeelde informatieverwerking
Waarom leidt meer informatie niet altijd tot meer begrip? Het project Bias Revisited: Replicating Information Bias Theories in Three European Media Systems, onder leiding van dr. Martin Tanis, onderzoekt hoe mensen informatie verwerken in een tijd van sociale media, algoritmes en toenemende polarisatie. Eerder onderzoek laat zien dat zelfs gebalanceerde informatie bestaande overtuigingen kan versterken, in plaats van bij te dragen aan een constructief debat. In dit project worden drie invloedrijke studies opnieuw uitgevoerd in het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Spanje om te testen of deze effecten ook gelden in de huidige Europese context. De resultaten helpen beter te begrijpen hoe bevooroordeelde informatieverwerking werkt en hoe strategieën ontwikkeld kunnen worden die bijdragen aan een constructiever publiek debat. Het project wordt gefinancierd door Open Science NL. Meer informatie: https://www.openscience.nl/nieuws/27-onderzoeken-opnieuw-tegen-het-licht-gehouden
Narratieven in politieke informatie
In een tijd van toenemende mis-/desinformatie en dalend publiek vertrouwen is heldere communicatie essentieel voor het behoud van een gezonde democratie. Dit project stelt belangrijke informatiebemiddelaars, zoals journalisten en ambtenaren, in staat om de effectieve en ethische inzet van storytelling in te zetten bij het bespreken van complexe politieke en maatschappelijke vraagstukken. Hoewel verhalende technieken de publieke betrokkenheid en het begrip kunnen vergroten, brengen ze ook het risico met zich mee dat feiten worden verdraaid of polarisatie toeneemt als er niet verantwoord mee wordt omgegaan. Om de juiste balans te vinden, lanceren we een professioneel trainingsprogramma, gekoppeld aan een analytische tool die is ontworpen om narratieve sturing in teksten te detecteren en te evalueren. Hiermee willen we geïnformeerde publieke participatie stimuleren en bouwen aan veerkrachtigere digitale democratieën. Het project wordt gefinancierd door de VU Impact Board (IBVU).
OMEDIALITERACY
Het project OMEDIALITERACY (Overview of the Challenges and Opportunities of Media Literacy Policies in Europe) bracht vier Europese universiteiten samen om kennis over de effecten van desinformatie in Europa te bundelen en mediageletterdheidsbeleid te vergelijken in Oostenrijk, Nederland, Portugal en Spanje. Binnen dit project analyseerden we bestaande beleidsmaatregelen en ontwikkelden we best practices om desinformatie effectiever tegen te gaan. Dit resulteerde in meerdere rapporten over beleid en interventies, evenals een recent gepubliceerde systematische review naar de kenmerken en effectiviteit van mediawijsheidsinterventies (https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/00936502251363705). Het project werd gefinancierd door het European Media and Information Fund (EMIF). Meer informatie: https://omedialiteracy.univie.ac.at/